* * *

nad mymi stopami

skrzypi więźba nieba

uwięziony w

stalowym kokonie

przez szczeliny

patrzę na odwrócony krajobraz

przed oczami

trzepocze się gałązka sosny

za nią miga

zwęglony las

z którego sterczą

czarne żebra

mgła

spływa jak całun

10.04.2010

nazajutrz

około wpół do szóstej rano

słyszałem na drzewie

jak ptak do ptaka mówi

o wielkim ptaszysku

co ludzi do ziemi zabrało

i zlecieli się, mówi

inni ludzie przeszukiwać

ziemię, burą trawę, Las

skrzydła ptaszyska przetrząsać

ryć kopać rozgrzebywać Teren

nie znaleźli tamtych, mówi

Tragedia katyńska, której jesteśmy świadkami i którą przeżywamy, należy do tej kategorii zdarzeń, których się nigdy nie zapomina. Każdy z nas - jestem tego pewna - będzie długo, może nawet do końca życia, pamiętał, co robił TAMTEGO dnia, o czym WTEDY myślał.

***

Ze snu obudziła mnie komórka. Po melodyjce poznałam, że dzwoni Małgosia. Na zegarze nie było jeszcze siódmej. Dlaczego dzwoni tak wcześnie. Gdy usłyszałam jej zmieniony, drżący głos i nieskładne zdania, przez moje serce przebiegł lęk, że coś się jej stało. Po chwili zrozumiałam, że pyta, czy wiem coś o śmierci polskiego prezydenta. Najpierw sądziłam, że ma na myśli Narutowicza (tylko dlaczego w sobotę o siódmej rano?!), aż wreszcie pojęłam, że mówi o prezydencie Kaczyńskim.

Natychmiast rzuciliśmy się do telewizora i komputera. Stacja FOX News Channel, której dopadłam najpierw, potwierdziła tę wiadomość. Na polskich stronach w Internecie znaleźliśmy pełną listę nazwisk osób lecących wraz z parą prezydencką na uroczystości w Katyniu.

To dziwne, ale z przedpołudniowego bloku informacyjnego CNN dowiedzieliśmy się wiecej, niż z telewizji Polonia. Z uwagą słuchaliśmy wypowiedzi specjalisty z NTSB (National Transportation Safety Board - niezależnej agencji powołanej do wyjaśniania okoliczności wypadków i katastrof lotniczych), analizującego te skąpe informacje, które tu docierały. Swoją obszerną wypowiedź zakończył następującą konkluzją: że nie wie, w jakie instrumenty był wyposażony samolot, ale dla współpczesnych maszyn (nawet prywatnych odrzutowców) lądowanie przy zerowej widoczności nie jest trudne, i że jakkolwiek ostateczne decyzje zawsze podejmuje pilot, nie sądzi, aby za sterami tego samolotu znajdował się idiota (an idiot).

Trudno pisać w kilkadziesiąt godzin po tragedii, która na zawsze zmieni Polskę, chyba że wydarzy się coś jeszcze gorszego i ta tragedia Jej nie zmieni. Miałem taką chwilę słabości, przyznaję, i w tej chwili słabości chciałem napisać laurkę; zwyczajowe ble-ble-ble, którym zamknąłbym wspomnienie o kolejnej, polskiej „Umarłej Klasie". O kolejnej „Umarłej Klasie", bo - niezależnie od różnic wieku, umarły dziewczyny i zginęli chłopcy z jednej klasy. Istotą przynależności do jednej klasy jest to, że wszyscy w Klasie są wychowani w podobnym duchu, a to znaczy, że pomimo różnic w sprawach taktyki i strategii, łączy nas coś, co jest ponad doraźnością. W przypadku wielu z tych ludzi tym „ponad" było tradycyjne rozumienie polityki jako systematycznej, przemyślanej troski o dobro wspólne, realizowanej w formie obrony polskiej racji stanu, przedkładanie własnej, choćby biednej Ojczyzny ponad radość, płynącą z poklepywania po plecach przez bogatszego czy silniejszego sąsiada. To ten rodzaj dumy i braku kompleksów, który charakteryzuje ludzi zanim staną się już tylko konsumentami.

I w tym sensie Umarła Klasa dołączyła do starszego rocznika w katyńskiej szkole wyższej. Najwyższej Szkole, w której dyplom kosztuje życie. Żeby taką szkołę ukończyć potrzeba silnego charakteru, trzeba umieć pójść, dokąd poszli tamci, trzeba bezkompromisowości i odwagi.

Kiedy dowiedziałem się o tym nieszczęściu po raz pierwszy, nie zauważyłem żadnego nieszczęścia. Ton informacji był taki, że pewnie urwało się koło albo samolot leciutko wyleciał z pasa... ale ani przez chwilę nie pomyślałem, że mogło się stać to, co się rzeczywiście stało. Jakoś tak szczęśliwie się rozwijała owa informacja, że mieliśmy wszyscy czas, żeby się przygotować na to, co najgorsze. I wreszcie to ono - to najgorsze - znalazło nas w pierwszych łzach. I wtedy już byliśmy troszkę chociaż gotowi.

Myślę, że nie byłem jedynym, który wtedy nagle uświadomił sobie, że to nie była zwykła katastrofa. Że za tym wszystkim stała czyjaś ręka i że nie jest naprawdę trudno tę rękę zidentyfikować. W jednej chwili uświadomiłem sobie, że i ten czas, i to miejsce - przede wszystkim to miejsce - i te wszystkie dni, które nas do tego czasu i miejsca doprowadziły, były dniami bardzo starannie zaplanowanymi i że - nawet jeśli przypadek gra często rolę zbyt dużą - tym razem o żadnym przypadku mowy być nie może. I przestraszyłem się. Później - aż dziwne, że to mówię - nie kto inny jak Lech Wałęsa wyraził w najlepszy sposób to, co sam czułem, gdy w pierwszym swoim komentarzu powiedział, że o ile wtedy obcięto nam głowę, dziś wyrwano nam serce. Tak właśnie powiedział.

Warto, jak myślę, zatrzymać się nad słowami Lecha Wałęsy. On był prezydentem i choćby z tego względu wie znacznie więcej, niż nam może się wydawać. I nawet jeśli przez te wszystkie lata szaleństwo powoli stępiło jego zmysły i sam umysł, niewątpliwie coś tam z tego wszystkiego jeszcze potrafi pamiętać. A może choćby tylko czuć. I pomyślałem sobie, że musiał się Lech Wałęsa przestraszyć. Musiał nagle sobie resztkami sił uświadomić, że ta umowa była jednak jednostronna i że w niej nigdy nie było miejsca na żarty. Że on - a przecież nie tylko on - od samego początku stał nad krawędzią. I się przestraszył. Żal mi Lecha Wałęsy. Dziś jest już mi go tylko autentycznie żal. Bo to, co się dzieje, to już nie fikcja literacka spod znaku Agenta 007. To jest autentyczne mięso.

Ale jestem mu bardzo wdzięczny za sposób, w jaki mi objaśnił, tak zgrabnie, to, co się stało. I więcej już nic na jego temat. Niech żyje w spokoju. Bo z tego, co on dziś musi czuć ani nie ma się co śmiać, ani tym bardziej nie ma czego zazdrościć.

Zresztą, mnie też już tak bardzo ten aspekt sprawy nie pochłania. To akurat, w obliczu tego, co przed nami, jest bez znaczenia. Tu akurat nie mamy przede wszystkim ani nic do zrobienia, ani nawet do powiedzenia. Technika - a więc ręka - stojąca za tą hekatombą i tak już na zawsze pozostanie tajemnicą. Na tej szali, jaką stanowi współczesny świat, śmierć nawet tylu i nawet takich ludzi ma wciąż zbyt mały ciężar, żeby można było ryzykować jakąkolwiek debatę. Więc, mówiąc bardzo brutalnie, nie ma o czym gadać. Przynajmniej przez najbliższych 50 lat, a więc - co nie wykluczone - do końca świata.

Nie dopuszczałem do siebie informacji, że hekatomba Smoleńska to coś innego jak tylko wypadek... ale...

Klękający Premier Rządu Rzeczypospolitej Donald Tusk. Smutny, bardzo smutny. Obok Putin, wyglądający tak, jakby przyjechał sprawdzać stan robót. Kolejne KGBowsko - NKWDowskiej roboty. Klepiący naszego Premiera po plecach. Pokazujący mu rozbitego Tupoleva. Widzisz, Donald, dlaczego musisz być nam posłuszny.

Potem scena z łączeniem się z poszczególnymi ministerstwami. Czy zdrowie działa? Moskwa czy jest na linii? Nie ma Moskwy, ale jest zdrowie. I nagle jakiś piekielny transport 387 dotarł do Moskwy? Jaki transport z numerem? Jaki transport?

To trumny z ciałami polskiej elity!

A dla nich transport z numerem. Czy te transporty Rosjanie liczą od 1940 roku? Czy może od 1831 roku?

Ciała wiozą do Moskwy. Nie można ekspertów z Moskwy wysłać do Smoleńska. Nie można. Właścicielami trumien są Rosjanie. Oni badają sprawę. Czy jest powiedziane, kiedy nam oddadzą? A może badania u nich się przedłużą. Nu... Polska przedłuży wtedy swoją żałobę. W Moskwie wszystko musi być zawsze dokładnie sprawdzone. Może Rosjan trzeba będzie prosić o wydanie zwłok Pana Prezydenta Rzeczypospolitej? Błagać. Oni są panami naszej żałoby. Naszej tragedii.

Orędzie prezydenta Miedwiediewa do Polaków. Orędzia wygłasza się do własnych narodów. Do narodów innych można mieć przemówienie, odezwę, mowę. Ale nie orędzie. Polska jest krajem niepodległym. Była.

Śp. Annie Walentynowicz,

której nie ośmieliłam się poprosić o autograf

Pierwsze słowa, w których usłyszałam o śmierci Prezydenta (a drżałam o jego życie od 2005 roku, bo zwykle na czele słabego kraju nie stoją dzielni, niezależni przywódcy), brzmiały: „Zestrzelili Prezydenta. Zginęli jego ludzie. Katastrofa". Czegokolwiek dowiadywałam się później, ten niedokładny przekaz nie był przypadkowy.

Istotą straty jest brak osób, które strzegły jak mogły, niezależności państwa, stojąc na czele swoich urzędów i mając oprócz męstwa także nieprzeciętne zdolności, wiedzę, umiejętności, słowem - miały najwyższe zalety charakteru i umysłu, a poświęciły je dla Polski. Znaczy to, że m.in. dla wolności i godności każdego z nas. Starały się, aby nie komenderował nami kłamca. By nie narzucano nam uwłaczających, łamiących prawo do prywatności przepisów. Żeby wreszcie, mówiąc najprościej, nas nie okradano.

Dwie godziny po katastrofie, późno, ale i ja mam prawo do chwili zastanowienia. Info nie z radia czy z którejś stacji – rano wszedłem jak zwykle do sieci. I stamtąd wieść, względem której pomyślałem: no, propagandziści posunęli się za daleko! Bo za chwilę okaże się, że pękła jedna opona, urwał się schodek prowadzący do kabiny…

Ale stało się inaczej, dramatycznie. Stacje telewizyjne trąbią bez przerwy, choć jakoś tak bez sensu: milczmy, zadumajmy się, połączmy w żalu. Ja mam inną refleksję: cui bono? Bo jeśli nie ma przypadków, są tylko znaki – to jakie będą posunięcia politycznych przeciwników? Czy Komorowski dostanie z klucza to, o co miał wojować za kilka miesięcy? Tak po prostu wejdzie do Pałacu Prezydenckiego, wyrzuci obsługę i weźmie, co będzie chciał?

W TVN potwierdza się: wczorajsi opluwacze dzisiaj cierpią i namawiają do wspólnego cierpienia. Uwaga: my, naród, w bezruchu! Patrzę na twarze: Miller, Kwaśniewski, potem Mazowiecki, Wałęsa, Ciosek. Ludzie, czy wy wstydu nie macie? Co się w tym moim kraju dzieje, do cholery? Pierwsze płaczki, jeszcze wczoraj wykrzywione w grymasie „politycznej poprawności”, strzelające jadem i wszelką trucizną. My w bezruchu. Co będą robić oni?

Na zadumie i milczeniu nie buduje się żadnych politycznych gestów i planów. Jedna ze stron politycznego sporu w Polsce poniosła dramatycznie dużą stratę. Jak zachowa się strona druga? Nie mam złudzeń. To zawodowcy, właśnie zajmują się na szklanym ekraniku puszczaniem zasłony dymnej. Na początek w starych zombi włożyli nowe bateryjki, kukły bredzą bez ładu i składu, „tak, to był mój przyjaciel, chociaż i przeciwnik”, „trwałość państwa musi być zachowana”, „nie kochałem, ale szanowałem…”. Podobno są odpowiednie służby, które coś zabezpieczą, uruchomią zastępców. Ci najważniejsi – gdzieś za kurtyną. Ale wiem, że są i wiem, że działają.

I godzinę później: pierwsze sugestie, kto winny. Błąd pilota, podobno już były apodyktyczne dyspozycje dopiero co zmarłego prezydenta, wreszcie mają jakiś ślad. Aż chce się zapytać: to co, panowie, kazał się rozbić? Pozabijać załogę, żonę, przyjaciół i bliskich? Milknę w duchu. Bo na tym świecie wszystko jest możliwe. I nic nie musi wyglądać tak, jak na pierwszy rzut oka.

Nie chcę spać i nie chcę trwać w odrętwieniu, wszystko jedno czy modlitewnym, czy sztucznie wywołanym. Jest czas twardej, ale rozsądnej analizy, potem konkretnych i pożytecznych dla Polski działań. Jeśli chcemy dyktatury ciemniaków – mamy ją na wyciągnięcie ręki. Jeśli wybierzemy inaczej – czeka nas ogromny wysiłek. Letarg to coś, na co siły ciemności liczą.

10.04.2010

dziś jest wigilia Miłosierdzia Bożego / pięć lat temu / w przeddzień tego święta / odszedł od nas papież / dziś odeszli ci którzy / dawali mi / nadzieję na możliwość odrodzenia tego kraju / którzy dla mnie / byli symbolem / duchowej siły narodu / politycznej uczciwości i rzetelności / nieugiętości w mówieniu prawdy / po raz kolejny mgła nad smoleńskim lasem / pokryła całunem / ciała tych którzy mieli być ostoją ładu / nie jest prawdą kiedy mówią / że trudno będzie ich zastąpić / ich nie można zastąpić / bo kim / co najwyżej można znaleźć kogoś / kto będzie wypełniał te funkcje / które oni sprawowali / nic ponad to / czy to wszystko po to abyśmy się ocknęli / odsunęli kłamstwo / w którego oparach brodzimy / wyrzekli się nienawiści / zacietrzewienia / głupoty / ale czy to jest możliwe / powoli przestaję w to wierzyć / choćby dlatego że słucham co i jak / po pierwszym wstrząsie / opowiadają w mediach szamani / choćby dlatego że byłem świadkiem / śmierci jana pawła drugiego / która wstrząsnęła nami wprawdzie / ale jak długo to trwało / ile może trwać refleksja po śmierci tych wszystkich którzy zginęli w katastrofie dzisiaj / dzień czy tydzień / potem znów powrócimy do naszej / codzienności / czy ponownie damy się porwać temu barbarzyńskiemu korowodowi / w którym tańczymy / wszystko mi mówi że tak / a tymczasem / to wstrząśnienie naszymi sumieniami może być już ostatnie / następnego może już nie być / patrząc w obłoki / które suną teraz za moim oknem / mam wrażenie / że zawisła nad tym krajem otchłań / cisną mi się do głowy słowa kurantów leszka aleksandra moczulskiego / czy to jest koniec tego kraju / wiem że nie / jeszcze nie w tej chwili / ale teraz tylko od nas zależy / czy zmobilizujemy wszystkie swe siły / dążenia myśli / abyśmy nie umarli jako naród / myślę że nie jest to z mojej strony przesada / przecież w tej chwili / nie ma żadnych sił w tym państwie / żadnej politycznej struktury / która mogłaby nas bronić przed samowolą / prywatą / przed zakusami obcych / nie ma już żadnych innych sił / jeszcze tylko / poza nami / samymi /

Spośród wielu ofiar tragedii w Smoleńsku chcę wspomnieć jedną, którą dobrze znałem osobiście i współpracowałem z nią w różnych działaniach na rzecz utrwalania pamięci narodowej. Tą osobą jest ostatni Prezydent II Rzeczypospolitej Ryszard Kaczorowski, sprawujący swój urząd w Londynie.

Poznałem Go w 1987 roku, kiedy przebywałem na stypendium naukowym w stolicy Wielkiej Brytanii. Był On wówczas ministrem spraw krajowych w rządzie na Uchodźstwie i przewodniczącym Związku Harcerstwa Polskiego Poza Granicami Kraju. A że i ja należałem do wielkiej harcerskiej rodziny wiernej przedwojennym ideałom, bardzo szybko znaleźliśmy wspólny język.

Bywałem gościem późniejszego Prezydenta w jego domu przy Anson Road 32, jak również na zastępczym „Zamku", czyli przy Eaton Place 43. Podziwiałem Jego energię i optymizm, pozwalające Mu nie tylko wierzyć w odzyskanie przez Polskę niepodległości, ale także prowadzić żmudną, konkretną pracę na rzecz tej idei.

Pamiętam również Jego pierwszą wizytę w Polsce, w grudniu 1990 roku, kiedy przekazywał na warszawskim Zamku Królewskim insygnia konstytucyjnej władzy II RP pierwszemu prezydentowi III Rzeczypospolitej - Lechowi Wałęsie. Z Warszawy przyjechał do Krakowa i w wąskim gronie Jego krakowskich przyjaciół poszliśmy na zimowy, wieczorny spacer nad Wisłą, nie mogąc się nadziwić, jak szybko mogą się spełnić nawet najbardziej - wydawałoby się - nierealne marzenia.

Spotykaliśmy się jeszcze potem z Nim i z Jego uroczą Małżonką wiele razy, ilekroć zjawiał się w naszym mieście. Szczególnie zapadł mi w pamięć długi wieczór w domu Eli i Jurka Gizów, spędzony razem z Ewą i Atillą Jamrozikami oraz obecną dyrekcją Muzeum Armii Krajowej: Adamem Rąpalskim (z małżonką Barbarą) i Tadeuszem Żabą. Powróciła atmosfera z dawnych lat: poważna, przepojoną troską o dalsze losy Polski rozmowa, przeplatana licznymi anegdotami.

Było też i smutne spotkanie na Cmentarzu Salwatorskim, kiedy odprowadzaliśmy na Wieczną Wartę śp. Jerzego Parzyńskiego, znakomitego adwokata i recenzenta muzycznego, w latach 80. przewodniczącego niejawnego Ruchu Harcerskiego Rzeczypospolitej, ściśle współpracującego z ZHP PGK. Żegnaliśmy Go obaj przemówieniami nad grobem.

Dzisiaj przychodzi mi z bólem serca wspomnieć Prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego, który, zgodnie z Przyrzeczeniem Harcerskim, złożonym przezeń w latach 30. w rodzinnym Białymstoku, całym życiem pełnił slużbę Bogu, Polsce i bliźnim. Do samego końca.

Czuwaj, Druhu Ryszardzie, do zobaczenia na niebiańskiej polanie, w braterskim kręgu, przy strzelającej iskrami watrze!

harcmistrz Jerzy Bukowski

Harcerz Rzeczypospolitej