W celu skutecznego wykorzystania narzędzi, powstałych dzięki rewolucji komunikacyjnej, do uefektywnienia gospodarowania¹, koniecznym jest:

(i) uzupełnienie zasad prywatnej i publicznej działalności gospodarczej,

(ii) powstanie nowych instytucji obrotu gospodarczego,

(iii) ustanowienie nowych instytucji i mechanizmów nadzoru nad skomercjalizowanymi sferami stosunków społecznych.

Dla zapewnienia skuteczności wprowadzania postulowanych reform ustrojowych w zakresie obrotu gospodarczego oraz finansów publicznych, celowym będzie odwołanie się do doświadczenia państw, które pozostawiały jednostki z najbliższymi im wspólnotami w relacji pomocniczości. Zasób takich doświadczeń, zarówno pozytywnych jak i negatywnych, daje czterowiekowa historia Rzeczypospolitej Polskiej, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

KaNo

Zasadnym jest zatem również:

(iv) wykorzystanie dobrych i złych doświadczeń z samorządowego podejmowania współodpowiedzialności za sprawy publiczne w dawnej Rzeczypospolitej, dla identyfikacji źródeł motywacji osób współtworzących zrzeszenia działające dla dobra wspólnego.

Na przykładzie odbioru dzieł największego polskiego pisarza widać dokładnie, jak sterowni i pozbawieni możliwości samodzielnego osądu są ludzie aspirujący do miana inteligencji. Najczęstszym zarzutem stawianym Sienkiewiczowi jest to, że postaci przez niego kreowane są schematyczne i papierowe. Nie wiem, czym ludzie wydający takie opinie czytają książki Henryka Sienkiewicza, ale na pewno nie oczami i głową. Żeby bowiem zrozumieć na czym polega wielkość tej prozy, trzeba przyjrzeć się z bliska postaciom właśnie i to w dodatku nie postaciom pierwszoplanowym, ale tym, które stoją za nimi i tym, ustawionym przez pisarza w półcieniu lub w mroku prawie.

O głównych bohaterach trylogii napisano już wiele, spróbujmy więc zerknąć na tych, którzy stoją „z tyłu". Jest ich bardzo wielu i tworzą prawdziwy tłum, można by rzec, że to bohaterowie drugiego planu „zaludniają" trylogię, to dzięki nim powieści te są plastyczne, dynamiczne i przemawiające do wyobraźni.

Postaci te możemy podzielić na pozytywne i negatywne. Zacznijmy od końca, czyli od powieści „Pan Wołodyjowski" i ulubionego bohatera autora niniejszego tekstu: Adama Nowowiejskiego. Jest z początku pan Adam wesołym młodzieńcem, wykazującym nadzwyczajne zdolności wojskowe i ciut mniejsze zdolności w zakresie zabawiania dam. To pogodny chłopak z dobrego domu, który o życiu nie wie nic lub prawie nic. Ma ochotę się ożenić, ale chyba niezbyt silną, bo każde wezwanie do służby wita z radością i chętnie rusza na wojnę. Poznajemy go w dworku Ketlinga, kiedy to niezręcznie próbuje się oświadczyć Basi Jeziorkowskiej, późniejszej żonie pułkownika Wołodyjowskiego. Początkowo nic nie wskazuje na to, że będzie Adam Nowowiejski jedną z najtragiczniejszych postaci w całym cyklu.

Krzysztof Mazur

- „Gil przyleciał" - oznajmiła panna Basia towarzystwu zgromadzonemu w ketlingowym dworku, kiedy po raz pierwszy zobaczyła pana Adama jak stoi w progu, przystrojony w czerwony żupan. Ów gil wyleciał wkrótce na Dzikie Pola i tam wsławił się w walkach i podchodach.

Był także Adam Nowowiejski człowiekiem obdarzonym wielką siłą, z której jednak korzystał nadzwyczaj oszczędnie i jakoś tak poczciwie. Był młodym buntownikiem, bo uciekł przecież ojcu i preceptorom, kiedy posłano go do szkół. Był człowiekiem przyjaznym ludziom i, jak na kresowego żołnierza, stanowczo zbyt ufnym. Jego znajomość z Azją nie nosi cech wrogości, Adam Nowowiejski ma pewnie nawet nadzieję, że Tatar ożeni się z jego siostrą. Zgodą i opiniami starego Nowowiejskiego jego syn przejmuje się mało, wszak już raz je zlekceważył i nic się nie stało. Upokorzenie Azji traktuje lekko, sam doznał z ojcowskiej ręki tylu upokorzeń, że chyba nawet nie rozumie, jak można się o to boczyć. A już na pewno nie rozumie młody pan Nowowiejski aspiracji Tuhajbejowicza.

Jakieś dziwne reminiscencje mnie naszły ostatnio. Przypomniała mi się bowiem piosenka zespołu KLAN, która wykonywana była przez Marka Ałaszewskiego prawie już 40 lat temu.

Piosenka zaczynała się tak: Automaty liczą, liczą, liczą, liczą cały czas. Automaty liczą na człowieka, w refrenie początek tekstu był natomiast taki: My nie wiemy nic. My wolimy śnić. W ramach owej reminiscencji wykombinowałem, że gdyby w początkowym zdaniu tekstu dokonać nieznacznej zmiany słówka na na słówko dla, tekst piosenki nabrałby wprost porażającej aktualności. Dalsze skojarzenia wiązały się ściśle z brzmieniem słowa automaty. Że jednak stanowią one, co by nie mówić, symbol postępu. I to pomimo tego, iż ich działanie jest schematyczne. Nie tak jak np. u ludzi. Natychmiast za określeniem schemat przyplątała się kolejna koincydencja znaczeń. Nic w zasadzie dziwnego, bo przecież automaty i schematy to słowa do rymu. Ale może nie wyłącznie do rymu.

Trochę teoretyzując, pokuszę się o rozpatrzenie dwóch modelowych schematów, które, niewykluczone, że będą miały jakiś styk z rzeczywistością. Kluczowym elementem tej rzeczywistości jest, według obecnie obowiązującej wersji ustawy o grach losowych, brak górnego limitu wygranych oraz limitu wymiany żetonów na automatach do gry.

Ale na czym miałby polegać powab (teoretyczny, rzecz jasna) schematu numer jeden? Wyobraźmy sobie, że otrzymaliśmy koncesję na prowadzenie zakładów wzajemnych w postaci użytkowania automatów do gier hazardowych. Dla uproszczenia przyjmijmy, że rozpatrujemy salon, który jest wyposażony w 40 automatów pieniężnych. Muszą one być zarejestrowane i objęte rygorem tzw. homologacji. To coś podobnego do zarejestrowanie samochodu: skutkuje zewidencjonowaniem numeru silnika i wmontowaniem tachografu. Tym samym obrót rejestrowany przez „tachografy" może być skonfrontowany z elektroniczną ewidencją kasową wpłat i wypłat (obrotów) w kasach fiskalnych w salonie. Od zarejestrowanego dochodu opłacamy podatek, a pieniądze „zarobione" na grze w automaty możemy inwestować w inne działania gospodarcze.

Dajmy na to, że inwestujemy ich część w zorganizowanie przemytu narkotyków albo inne rentowne rodzaje kontrabandy, jak: przemyt dzieł sztuki, broni, leków, spirytusu, papierosów, podrabianych kosmetyków i podrabianej markowej odzieży oraz akcesoriów do niej, używek dla sportowców, organów do przeszczepów, kradzionych samochodów i elektroniki oraz szeregu innych, mających pewny zbyt, artykułów. I wyobrażając sobie dalej przyjmijmy, że z jakiejś operacji przemytu przeprowadzonej za pomocą paru TIR-ów, dostaliśmy walizkę zielonych wizytówek prezydenta George'a Washingtona o ekwiwalencie 500.000 USD. Przecież nie udamy się z nią do najbliższego banku, aby je wpłacić na nasze konto prywatne albo rachunek legalnie działającego baru sushi, zarejestrowanego na członka rodziny, w którym roczne obroty sięgają co najwyżej 10.000 USD. Możemy natomiast przegrać całkowicie legalnie wymienioną sumę w kasynie (oczywiście jeszcze bezpieczniej w sieci kasyn, jedno kasyno podaję dla uproszczenia, bo po to właśnie posługuję się schematem, aby było prościej opisać) i w tym właśnie celu przynosimy rzeczoną walizkę do naszego salonu. Dla zwiększenia nieco realizmu schematu przyjmijmy też, że towarzyszy nam co najmniej dwóch „wspólników", choćby dla obstawy. Wymieniamy w licznych kantorach po drodze do salonu wspomniane wizytówki z prezydentem Washingtonem na PLN. Na drzwiach salonu wywieszamy tabliczkę „awaria zasilania", uprzednio przepraszając i wypraszając z niego przypadkowych gości, następnie drzwi zamykamy na klucz i razem z obsługą przepuszczamy ekwiwalent walizki na owych czterdziestu automatach. Po niedługim czasie „awaria" zostaje usunięta i kasyno może znowu pełnić funkcję oazy dla nałogowców. Czy wygramy, czy przegramy, nie ma znaczenia, bo wygrane pieniądze idą do walizki, a przegrane stanowią legalny dochód kasyna. Zawartość walizki została wyprana, naliczony podatek jest uiszczony i możemy udać się na powrót do kantorów, aby przeprowadzić odwrotną operację wymiany PLN np. na wizytówki z Washingtonem, albo jakieś inne, równie popularne, wizytówki.